Lárphointe eolais na Gaeilge: Nuacht, imeachtaí, folúntais agus níos mó



B’fhiú i gcónaí a bheith airdeallach faoi do chuid iompair ar líne. Seo thíos roinnt treoracha faoi conas a bheith níos sábháilte agus tú ag scimeáil ar an idirlíon.

1. Déan cinnte go bhfuil pasfhocail láidire agat

De ghnáth bíonn deacracht ag roinnt daoine pasfhocail láidire a chumadh, gan trácht ar chuimhne orthu. É sin ráite is fiú iarracht a dhéanamh pasfhocal casta nó uathúil a bheith in úsáid agat. Moltar pasfhocail fhada (15 carachtar ar a laghad) le meascán de shiombail agus d'uimhreacha a úsáid chun cosaint a chur ar bhur gcuid sonraí pearsanta.

Más maith leat, molann muid úsáid a bhaint as pasfhocal Gaeilge toisc go bhfuil formhór na bpasfhocal is coitianta i mBéarla.



2. Bí airdeallach ar chibearbhulaíocht nó drochiompar a fheiceann tú

Bí airdeallach ar céard í cibearbhulaíocht i dtús báire; is gnáthbhulaíocht í ach trí mheán na teicneolaíochta. Is féidir cibearbhulaíocht a bheith i bhfoirm téacs nó fuaime, trí íomhánna nó trí fhísean. Molann muid foghlaim faoi conas bac a chur ar dhaoine a dhéanann cibearbhulaíocht ar na meán shóisialta nó faoi conas daoine a mbíonn drochiompar ar líne acu a sheachaint. Is féidir leat gabháil scáileáin a thogáil den drochiompar seo mar fhianaise. Tuairiscigh é má fheiceann tú é!

Déan cinnte go bhfuil socruithe príobháideachais cuí i bhfeidhm agat. Ná déan dearmad gur féidir leat logáil amach, sos a thogáil agus am a chaitheamh i mbun rudaí eile nach mbaineann leis an idirlíon. Labhair le duine eile faoi, nó déan teagmháil le séirbhís tacaíochta má mhothaíonn tú go bhfuil cibearbhulaíocht á déanamh ort. Tá liosta acu ar fáil anseo.



3. Bí cinnte go bhfuil cosaint ar víris suas chun dáta agat

Ni féidir cosaint ar bhogearraí mailíseacha uilig a bheith agat agus tú ar líne ach tá bogearraí frithvíris ar fáil chun cosaint thábhachtach breise a thabhairt duit. Aithníonn ríomhchláir den mhúnla seo víris agus cuireann siad cosc ar víris chontúirteacha.

Molann muid ríomhchlár frithvíris a íoslódáil. Tá roinnt acu ar fáil go saor in aisce ach uaireannta bíonn gá ort íoc astu. Is féidir teacht ar liosta de na cinn is fearr ag an nasc seo.



4. Ná roinn an iomarca eolas pearsanta fút féin

Is mór agus is domhain an áit é an t-idirlíon. Cuireann nach mór gach éinne a bhíonn ag baint úsáid as an idirlíon a gcuid sonraí pearsanta ar fáil do shuíomhanna gréasáin éagsúla agus coimeádtar an t-eolas sin i dtaisce ar fhreastalaithe dá gcuid. Le 10 bliain anuas áfach tá na hardáin shóisialta tagtha chun cinn go mór mór agus moltar d’úsáideoirí na n-ardán sin eolas pearsanta a roinnt chomh minic agus is féidir.

Más maith leat a bheith níos sábháilte ar an idirlíon molann muid a bheith cúramach faoin méid eolais a roinneann tú go poiblí. Mar shampla má chuireann tú roinnt pictiúr suas ar Facebook agus tú ar do laethanta saoire, is léir nach bhfuil tú sa bhaile i do theach féin agus méidítear an baol go ndéanfaí gadaíocht ar do theach. Cuir do chuid cuntas ar na hardáin shóisialta ar phríodháideach, is tús maith é sin.



5.  Má tá tú ag siopadóireacht, bí cinnte go n-úsáideann tú suíomh gréasáin aitheanta

Tá réabhlóid tagtha ar chúrsaí siopadóireachta buíochas leis an idirlíon. Tugann sé rogha níos leithne agus níos ilghnéithí don siopadóir agus is féidir leis earraí a sheachadadh fud fad an domhain.

Ach é sin ráite is iomaí suíomh gréasáin a bhíonn ag iarraidh dallamullóg a chur ar a n-úsáideoirí ar mhaithe le gadaíocht sonraí a dhéanamh. Mar sin bí cúramach go gceannaíonn tú ó shiopaí atá aitheanta agus a bhfuil dea-chlú orthu. Má tá tú in amhras faoi chreidiúnacht siopa áirithe, b’fhiú é a sheachaint.



6. Ná bain úsáid as WiFi oscailte le do ghnó pearsanta a dhéanamh

Bíonn WiFi saor in aisce ar fáil i mbeagnach gach ionad poiblí sa lá atá inniu ann. Bíodh leabharlanna, dánlanna, spás comhoibre ná iompar poiblí i gceist. Cé gur iontach an áis dúinn é an WiFi saorúsáide seo caithfear i gcónaí a bheith airdeallach go bhfuil rochtain ag na mílte eile air chomh maith.

Ná bain úsáid as an WiFi poiblí seo le gnó pearsanta tábhachtach a dhéanamh, baincéireacht ar líne cuir i gcás. B’fhearr gnó den saghas sin a shábháil go dtí go mbeidh tú in áit nach bhfuil WiFi poiblí ar fáil ann. Ní fiú dul sa seans leis na sonraí sin!



7. Bí cúramach faoi na rudaí a íoslódálann tú

Bíonn contúirt ag baint le hiliomad rudaí ar an idirlíon agus is íoslódálacha ceann mór acu. Nuair a dhéantar íoslódáil ar aon rud ar an idirlíon tá seans ann go mbeidh rudaí breise leis nach soiléirítear roimh ré. I roinnt de na cásanna bíonn bogearraí mailíseacha faoi cheilt agus d’fhéadfadh siad drochthionchar a imirt ar do chuid ríomhaire nó fóin.

Ar nós an phointe thuas maidir le siopadóireacht ar líne, molann muid go láidir gan aon rud a íoslódáil nach ó shuíomh gréasáin aitheanta agus creidiúnach é. B’fhiú an chontúirt sin a sheachaint más féidir.

 

Ná déanaigí dearmad nach bhfuil aon scrioseochair ar an idirlíon.

Ceannasaí

Tír Chonaill, Sligeach Liatroim

Cuimín Mac Aodha Bhuí

Teil: 091 775882

Rphost  cuimin.macaodhabhui@hse.ie  


Oifigeach Forbartha Gaeilge

Corcaigh, Ciarraí,Port Láirge, Loch Garman, Ceatharlach, Cill Chainnigh, Tiobrad Árann

Micheál Ó Coileáin

Teil: 021 4279481

Rphost:  MichaelE.Collins@hse.ie 


Oifigeach Forbartha Gaeilge

BáC Theas, Cill Dara, Laois, Uíbh Fháilí, Cill Mhantáin, , Longfort, Iarmhí

Bairbre Úi Theighnéain

Teil: 086 8157342

Rphost:  bairbre.uitheighneain@hse.ie


Oifigeach Forbartha Gaeilge

BAC Thuaidh, Clár, Luimneach, Tiobrad Árann Thuaidh, Lú, Cábhán, Muineachán

Carmel Mac Domhnaill

Teil: 061 483658

Rphost:  carmel.macdomhnaill@hse.ie


Oifigeach Forbartha Gaeilge

An Mhí, Gaillimh, Maigh Eo, Ros Comáin

Bríd Ní Chualáin

Teil: 091 77 5122

Rphost:  Brid.NiChualain@hse.ie

 

  • Baile Átha Cliath Thuaidh

    Ainm an Imeachta: Pop Up 

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up 

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

    v

    v

    v

    v

    v

    v

     

     

  • Baile Átha Cliath Theas

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

  • Baile Átha Cliath Láir

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

  • Contae Bhaile Átha Cliath

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

  • Longfort

    Ainm an Imeachta: Pop Up

    Cur síos:  An bhliain is mó ag Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair go dtí seo (ó @MeonEile) I ndiaidh 20 bliain den fhéile ghlac Comharchumann Ghaoth Dobhair ceannas uirthi agus tá sí ag dul ó neart go neart ó shin...

    Am & Áit: 6 i Bob Hope's

Bíonn domhan na teicneolaíochta ag athrú go síoraí agus bíonn teanga na Gaeilge ag iarraidh coinneáil suas leis i gcónaí. Sna blianta amach romhainn tá iliomad féidearthachtaí forbartha leis an nGaeilge, formhór acu atá déanta cheana féin i dteangacha eile.

Féach ar ár liosta de na forbairtí teiceolaíochta is mó a thiocfaidh i gcabhair ar chainteoirí na Gaeilge.

Bíonn teagmháil ag muintir na hÉireann le rannóga rialtais ar líne ar bhonn minice na laethanta seo. Tá an cheart againn uilig an Ghaeilge a úsáid agus muid i dteagmháil leis an Stát, mar a deirtear sa bhunreacht. Ach faraor tá lúb ar lár i gcás na suíomhanna gréasáin atá ag eagraíochtaí stáit faoi láthair.

Ní gá d'eagraíochtaí stáit suíomh dátheangach a chur ar fáil dá n-úsáideoirí. Caithfidh an eagraíocht atá i gceist suíomh dátheangach a chur ar fáil má tá polasaí teanga aici. Muna bhfuil polasaí ann, níl aon dualgas ar an eagraíocht rogha Gaeilge a sholáthar ar an suíomh.

Seo gné mhór a bhfuil muid ag súil go mbeidh athrú ag teacht uirthi san am amach romhainn - go mbeidh gach suíomh gréasáin de chuid an Stáit ar fáil go hiomlán dátheangach. Ní leathanach nó dhó faoi Ghaeilge - an suíomh ina iomláine dátheangach.

Seo cúpla suíomh greásáin de chuid an Stáit atá ar fáil i mBéarla amháin. Ar ndóigh tá an-chuid cinn eile amuigh ansin.

Údarás Náisiúnta Iompair

HIQA - An tÚdarás um Fhaisnéis agus Cáilíocht Sláinte

Teagasc

TUSLA - An Gníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach

Tá suíomhanna stáit eile a n-éiríonn go maith leo ó thaobh soláthar dátheangach de. Seo thíos cúpla ceann acu:

An tSeirbhís um Cheapacháin Phoiblí

An Coimisinéir Teanga

Revenue - Cáin agus Custaim na hÉireann

Tithe an Oireachtas

Tuigeann na Gaeil uilig gur próiséas fadálach agus ciotach é a bheith ag clóscríobh Gaeilge ar an bhfón. Cuirtear moill le cúrsaí nuair a bhíonn gá brú síos ar ghutaí chun ár sínte fada a fháil agus nuair a dhéanann Uathcheartú (AutoCorrect) focal Gaeilge ina fhocal Béarla atá cosúil leis.

Ba mhaith linn méarchlár ar leith Gaelach a fheiceáil gan mhoill chun clóscríobh Gaeilge a éascú dúinn uilig. D’fhéadfaí ‘K’, ‘J’, ‘Q’ ‘V’ agus ‘Z’ a bhogadh agus na síntí a chur ina n-áit. Bheadh gach Gael thar a bheith buíoch den fhorbairt sin.

 

Is fada agus is dúshlánach an caidreamh atá ag na Gaeil leis an mbogearra míchlúiteach Google Translate. Idir phraistriúcháin agus mhíchruinneas do-mhaite, tá roinnt fadhbanna agus deacrachtaí cruthaithe dá bharr.

Bheadh sé chun leasa Gael dá ndéanfaí uasdátú ollmhór suntasach ar Google Translate na Gaeilge le feabhas mór a chur air. Ar an lámh eile seans go mbainfeadh níos mó daoine leisciúla úsáid as chun a gcuid aistriúchán a dhéanamh - ach ar a laghad bheadh siad cruinn agus beacht.

Is ollmhór an fás atá tagtha ar theicneolaíocht do na tithe cliste le bliain nó dhó anuas. Go háirithe tar éis na Nollag seo caite is iomaí teaghlach a fuair ceann de na ‘Cúntóirí Tí’ mar bhronntanas, Alexa agus Google Home ina measc.

Sna blianta amach romhainn ba bhreá linn go mbeadh rogha teanga don Ghaeilge ar fáil ar roinnt de na ‘cúntóirí’ seo. Tá teicneolaíocht den mhúnla seo á forbairt as Gaeilge ag dreamanna éagsúla, Mozilla agus Coláiste na Tríonóide dhá cheann acu, agus tá súil againn go mbeidh torthaí na hoibre seo ar fáil don mhórphobal roimh i bhfad. Acmhainn agus cabhair iontach a bheidh inti do chainteoirí agus foghlaimeoirí na Gaeilge araon. 

Baineann formhór na ndaoine a bhíonn ag úsáid coras iompar poiblí na tíre seo úsáid as aipeanna chun seic a dhéanamh ar amanna na mbusanna nó na dtraenacha. Ar bhonn laethúil téann na mílte ar na haipeanna seo: TFI, Irish Rail agus Aip Bhus Átha Cliath chun an t-eolas is déanaí a aimsiú. Cén fáth nach bhfuil siad ar fáil go dátheangach?

Seo forbairt a bheadh furasta le déanamh i gcomparáid leis na cinn eile ar an liosta seo. Seirbhísí iompair náisiúnta iad na heagraíochtaí thuasluaite agus dar linn ba chóir go mbeidh an t-eolas ‘fíor-ama’ ar fáil i nGaeilge agus i mBéarla araon.

 

Tá sé déanta go maith ag Twitter, ag Facebook agus ag Google. Anois ba mhaith linn go mbeidh an méid chéanna measa agus aitheantais ag comhlachtaí móra teicneolaíochta ar theanga dhúchais na tíre seo. Go háirithe i gcás Instagram, ardán a cheannaigh Facebook sa bhliain 2012, ní léir cén fáth nach bhfuil an comhéadan úsáideora ar fáil i nGaeilge go fóill.

Tá aipeanna eile amuigh ansin a bhfuilimid ag siúl leo rogha teanga Gaeilge a chur ar fáil. Leithéidí Snap, YouTube agus My Taxi fiú. B’fhéidir aip RTÉ News Now chomh maith!



Faoin tráth seo tá na bronntanais uilig á gceannach againn. Níl ach 6 lá fágtha go dtí an lá mór agus tá rogha earraí iontach leathan ar fáil. Seo thíos ár moltaí do bhronntanais dheasa Ghaelacha gur fiú ceannach an Nollaig seo.

Tá neart deochanna álainne a dhéantar sa Ghaeltacht, idir bhiotáille agus bheoir, agus cinnte tá rogha leathan ann dóibh atá déanta ag na Gaeil. Mar shampla, tá oidhreacht láidir ag baint le Micil Poitín sa Ghaillimh. Bunaithe ag Micil Ó Griallais, tá an t-oideas fós sa teaghlach agus á dhéanamh acu ó shin. Tá an branda i ndiaidh leathnú amach, áfach, agus déantar jin anois sa drioglann s’acu sa Ghaillimh. Caith siúl ar rogha Dhrioglann Loch Measc chomh maith.

Tá liosta iomlán déanta againn roimhe de dhrioglainní lonnaithe sa Ghaeltacht agus de ghrúdairí Gaelacha chomh maith. Caith súil orthu!

D’fhéadfaí bronntanas a fháil do dhuine ar bith ó Nine Arrow, comhlacht dearaidh a bhfuil réimse leathan de roghanna acu.

Tá léaráidí éagsúla ar fáil, ó ealaíon álainn den leann dubh go pictiúir ghrámhara agus póstaeir fhísiúla. Tá gach ábhar ar an suíomh as Gaeilge. Is fiú go mór súil a chaitheamh ar an rogha atá acu, cinnte tá bronntanas ann do dhuine a bhfuil aithne agat orthu agus beidh tú ag tacú le comhlacht beag Gaelach ag an am céanna. Féach ar an siopa anseo

Tá an t-uafás nithe éagsúla ar fáil ón gCeardlann sa Spidéal. Rudaí lámhdéanta den chuid is mó atá acu agus is cinnte go dtaitneodh bronntanas ón gCeardlann go mór le ball clainne nó le do ghrá geal.

Tá idir phíosaí ealaíne, áilleagáin, chiseáin lámhdéanta, earraí criadóireachta, t-léinte ar leith (le hábhar as Gaeilge orthu) ar fáil ón Spailpín Fánach agus neart eile. D’fhéadfá an lá a chaitheamh ann más maith leat, tá caifé álainn, An Builín Blasta, lonnaithe ann chomh maith.

An bhfuil leanbh óg agat sa teach? An bhfuil sé nó sí á t(h)ógáil trí Ghaeilge, nó an mhaith leat go mbeadh cúpla focal aige / aici?

Is Babóg baby atá uait mar sin! Is féidir an béar gleoite seo a cheannach sa Siopa Leabhar ar Shráid Fhearchair. Tá neart frasaí agus focal ag an mbéar gleoite seo agus iad nasctha le cnaipe nó cruth éigin ar bholg an bhéir. Is bronntanas álainn Gaelach é gur féidir ceannach ag an nasc seo. Faigh níos mó eolais faoin mBabóg anseo.

Tá roinnt daoine amuigh ansin na laethanta seo a bhfuil nó a raibh líofacht éigin acu sa Ghaeilge. B'fhéidir gur thaitin an teanga leo agus iad níos óige nó go mbíonn siad ag léamh cinnlínte na Gaeilge anois agus arís. Má tá tú ag smaoineamh faoi bhronntanas a cheannach dó nó di, molaimid ceann a fháil a chuirfidh leis an suim sin.

D'fhéadfaí leabhar Gaeilge, leabhar faoin nGaeilge as Béarla nó ceann de na bronntanais atá luaite sna leideanna thuas a bheith i gceist. Bímis ag tacú leis an nGaeilge um Nollaig; ag spreagadh a húsáide nó ag ceannach ó dhíoltóirí Gaelacha. Seans go n-athmhúsclófar an spéis sin dá bharr.